{"id":2483,"date":"2023-04-25T18:33:05","date_gmt":"2023-04-25T14:33:05","guid":{"rendered":"https:\/\/cari.az\/?p=2483"},"modified":"2023-04-25T18:33:07","modified_gmt":"2023-04-25T14:33:07","slug":"diaqnostika-v%c9%99-mualic%c9%99-uzr%c9%99-gork%c9%99mli-alim-v%c9%99-oftalmoloq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cari.az\/?p=2483","title":{"rendered":"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l m\u0259kanlar\u0131ndan biri olan Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 \u015e\u0259rur rayonunun \u015eahtaxt\u0131 k\u0259ndind\u0259 1923-c\u00fc il aprelin 28-d\u0259 anadan olmu\u015f Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva 1942-ci ild\u0259 orta m\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra g\u0259l\u0259c\u0259k taleyini insanlar\u0131n bilavasit\u0259 saglaml\u0131qlar\u0131n\u0131n ke\u015fiyind\u0259 duran tibb elmin\u0259 h\u0259sr etm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Tibb \u0130nstitutunun m\u00fcalic\u0259-profilaktika fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olur v\u0259 h\u0259min institutda t\u0259hsilini 1947-ci ild\u0259 u\u011furla ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131r.<br>Xalq aras\u0131nda tez-tez i\u015fl\u0259n\u0259n \u00abg\u00f6z\u00fcm\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131\u00bb &#8220;i\u015f\u0131ql\u0131\u011fa \u00e7\u0131xasan\u201d, &#8220;ayd\u0131nl\u0131q olsun\u201d kimi v\u0259 bir \u00e7ox dig\u0259r ox\u015far ifad\u0259l\u0259r g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131 olan g\u00f6z\u00fcn h\u0259r bir insan, az qala h\u0259r bir canl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259v\u0259zedilm\u0259z bir d\u0259y\u0259ri olmas\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir, insan xarici m\u00fchitd\u0259n t\u0259xmin\u0259n 80 % m\u0259lumat\u0131 m\u0259hz g\u00f6zl\u0259 q\u0259bul edir.<br>K\u00fcl\u0259kl\u0259rin tez-tez c\u00f6vlan etdiyi Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259 respublikan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 m\u00fcnbit \u015f\u0259rait oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, h\u0259m d\u0259 5 ild\u0259n \u00e7ox davam ed\u0259n 2-ci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi traxoma x\u0259st\u0259liyinin geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6vrd\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva h\u0259yat\u0131n\u0131 m\u0259hz bu \u00e7\u0259tin probleml\u0259rin- g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin diaqnostikas\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259isin\u0259,onlar\u0131n m\u00fcalic\u0259 metodlar\u0131n\u0131n tap\u0131lmas\u0131na h\u0259sr edir.<br>G\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018flieva \u00f6lk\u0259mizd\u0259 yay\u0131lan g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin yaranma mexanizmini, dinamikasn\u0131n t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k \u015fin v\u0259 yod s\u0259nayesi f\u0259hl\u0259l\u0259rinin pe\u015f\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yaranan x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n -daha \u00e7ox g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015f v\u0259 bu sah\u0259nin t\u0259dqiq edilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetir\u0259r\u0259k bununla \u0259laq\u0259dar apar\u0131lm\u0131\u015f \u00e7oxsayl\u0131 eksperimental v\u0259 laboratoriya t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f klinik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259li qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 \u00e7ox u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir.<br>H\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u015fin istehsal\u0131 \u00f6lk\u0259mizin kimya s\u0259nayesind\u0259 getdikc\u0259 daha b\u00f6y\u00fck yer tutsa da, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n t\u0259dqiqatlar\u0131na q\u0259d\u0259r \u00f6lk\u0259mizin, el\u0259c\u0259 d\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin tibb \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u015fin istehsal\u0131n\u0131n insan orqanizmin\u0259 v\u0259 g\u00f6rm\u0259 orqanlar\u0131na z\u0259r\u0259rli kimy\u0259vi t\u0259siri, el\u0259c\u0259 d\u0259 yodla uzunm\u00fcdd\u0259tli i\u015f prosesind\u0259 g\u00f6zl\u0259rin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sinin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015fdi v\u0259 bu probleml\u0259rin h\u0259llini g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259n tibb \u0259d\u0259biyyat\u0131 da laz\u0131mi s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmam\u0131\u015fd\u0131r.<br>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m bu taley\u00fckl\u00fc problem \u00fcz\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 g\u0259rgin i\u015f prosesind\u0259 \u00e7ox vaxt Bak\u0131n\u0131n v\u0259 Sumqay\u0131t\u0131n bir s\u0131ra s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015fin zavodunun sexl\u0259rind\u0259 laboratoriya \u015f\u0259raitind\u0259 elmi t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015f. bilavasit\u0259 s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 olmu\u015f, z\u0259r\u0259rli pe\u015f\u0259 sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u015f\u0259xsl\u0259ri oftalmoloji m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7irmi\u015fdir.<br>G\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva u\u011furlu t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini \u201c\u015ein s\u0259nayesind\u0259 g\u00f6zl\u0259rin pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131\u201d kitab\u0131nda, \u201cRezin s\u0259nayesi f\u0259hl\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6zl\u0259rin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sinin profilaktikas\u0131\u201d v\u0259 \u201cYod s\u0259nayesi f\u0259hl\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6zl\u0259rin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sinin profilaktikas\u0131\u201d adl\u0131 metodiki g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259rd\u0259 qeyd etmi\u015fdr.<br>Respublikam\u0131z\u0131n m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 1982-ci il 27 yanvar tarixind\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan alimin\u0259 m\u00fckafat\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yay\u0131lan xo\u015f bir x\u0259b\u0259r ham\u0131n\u0131 sevindirmi\u015fdir. H\u0259min x\u0259b\u0259rd\u0259 deyilirdi ki, SSR\u0130 Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131 R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti 1981-ci ild\u0259 \u00f6lk\u0259mizin aliml\u0259rind\u0259n- Az\u0259rbaycandan professor Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevaya m\u00fckafat verilmi\u015fdir..<br>\u00c7ox sevindirici hal h\u0259m d\u0259 ondan ibar\u0259t idi ki, professor Z.\u018f.\u018fliyeva SSR\u0130 Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n M.\u0130.Averbax ad\u0131na SSR\u0130-nin bu ali m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n ilk qad\u0131n alim olmu\u015fdur.<br>Respublikan\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259,bilavait\u0259 s\u0259naye m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 \u00e7oxillik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rin, klinik t\u0259dqiqatlar\u0131n v\u0259 eksperimentl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n doktorluq dissertasiyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. O, \u00abAz\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra kimya m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri i\u015f\u00e7il\u0259rinin g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti\u00bb m\u00f6vzusunda yazd\u0131\u011f\u0131 dissertasiya i\u015fini d\u00fcnyan\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu oftalmologiya m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birind\u0259 &#8211; H.Helmqolts ad\u0131na Moskva Elmi-T\u0259dqiqat G\u00f6z X\u0259st\u0259likl\u0259ri \u0130nstitutunda m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015fdir. Z.\u018f.\u018fliyevan\u0131n dissertasiya i\u015fi alim-oftalmoloqlar\u0131n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tini alaraq oftalmologiyan\u0131n bu sah\u0259sind\u0259 ilk ugurlu i\u015fl\u0259rd\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. 1977-ci ild\u0259 Z.\u018f.\u018fliyevaya tibb elml\u0259ri doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259si verilmi\u015f v\u0259 bundan bir q\u0259d\u0259r sonra Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t H\u0259kiml\u0259ri T\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 \u0130nstitutunun oftalmologiya kafedras\u0131n\u0131n professoru se\u00e7il\u0259n, 1983-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 h\u0259min kafedran\u0131n m\u00fcdiri olan Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva, h\u0259m d\u0259 yeni, savadl\u0131 g\u0259nc kadrlar\u0131n v\u0259 elmi i\u015f\u00e7il\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131nda da ugurlar \u0259ld\u0259 etmi\u015fdi.<br>H\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda g\u00f6z\u00fc z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259y\u0259, h\u0259tta tam korlu\u011fa s\u0259b\u0259b olan traxoma infeksion x\u0259st\u0259liyinin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131na baxmayaraq, ona qar\u015f\u0131 t\u0259sirli m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259r il y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tl\u0259rinin itir\u0259r\u0259k d\u00fcnya i\u015f\u0131\u011f\u0131na h\u0259sr\u0259t qal\u0131rd\u0131lar. M\u0259hz bel\u0259 bir a\u011f\u0131r vaxtlarda Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 \u0259sl h\u0259kim v\u0259 alim f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k traxoma x\u0259st\u0259liyin\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u00fcalic\u0259vi v\u0259 profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259\u015fkilind\u0259 v\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edir, konkret m\u00fcalic\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n ba\u015fqa Az\u0259rbaycanda traxoma x\u0259st\u0259liyinin daha geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 rayonlara gedir, h\u0259kim-oftalmoloqlara m\u0259ruz\u0259l\u0259r oxuyur, \u0259hali aras\u0131nda \u00e7oxlu s\u00f6hb\u0259tl\u0259r apar\u0131rd\u0131.<br>Nursuz g\u00f6zl\u0259r\u0259 d\u00fcnyan\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck nem\u0259tini- i\u015f\u0131\u011f\u0131 yenid\u0259n qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha s\u0259m\u0259r\u0259li m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131na daha tez nail olmaq arzusu il\u0259 \u00fcr\u0259yi d\u00f6y\u00fcn\u0259n Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva \u00dcmumittifaq M\u0259rk\u0259zi H\u0259kiml\u0259ri T\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 \u0130nstitutunda iki illik ixtisasla\u015fd\u0131rma kursunda h\u0259kim-oftalmoloq ixtisas\u0131na m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 yiy\u0259l\u0259ndikd\u0259n sonra v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131d\u0131r, 1949-cu ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan Elmi T\u0259dqiqat G\u00f6z X\u0259st\u0259likl\u0259ri \u0130nstitutunda elmi i\u015f\u00e7i kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r, 1950-ci ild\u0259 is\u0259 aspiranturaya daxil olur, praktik \u0259m\u0259li h\u0259kim f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131 elmi axtar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 davam etdirir.<br>M\u00fcxt\u0259lif g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m\u00fcalic\u0259 v\u0259 profilaktika t\u0259dbirl\u0259rinin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaqla b\u0259rab\u0259r elmi f\u0259aliyy\u0259tinin el\u0259 ilk m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda traxoma infeksion x\u0259st\u0259liyinin k\u00f6k\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259sini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyan Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m traxoman\u0131n a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131 hallarda ona qar\u015f\u0131 daha t\u0259sirli vasit\u0259l\u0259rin tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi \u00fcsullar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn yeni olan antibiotikd\u0259n &#8211; sintomisind\u0259n istifad\u0259 olunmas\u0131na h\u0259sr edir. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n bu sah\u0259d\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 u\u011furlu t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri onun 1960-c\u0131 ild\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etdiyi \u00abTraxoman\u0131n dig\u0259r terapiya \u00fcsullar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 sintomisinl\u0259 m\u00fcalic\u0259si\u00bb m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik dissertasiyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015faraq, elml\u0259r namiz\u0259di d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n t\u0259klif etdiyi m\u00fcalic\u0259 metodu tezlikl\u0259 b\u00fct\u00fcn respublikada t\u0259tbiq edilir v\u0259 \u00f6lk\u0259miz bu x\u0259st\u0259likd\u0259n xilas olur. Az\u0259rbaycanda s\u0259m\u0259r\u0259li m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131 olmad\u0131g\u0131na g\u00f6r\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan kor edib d\u00fcnya i\u015f\u0131g\u0131na h\u0259sr\u0259t qoyan \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259li infeksion x\u0259st\u0259liyin- traxoman\u0131n bir x\u0259st\u0259lik kimi qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 da m\u0259hz g\u00f6rk\u0259mli alim-oftalmoloq Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br>G\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva oftalmologiya elmi \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan dig\u0259r istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259-qlaukoma x\u0259st\u0259liyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, qlaukoman\u0131n etiologiyas\u0131, diaqnostikas\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259si, qlaukoman\u0131n v\u0259 g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n iltihab\u0131n\u0131n m\u00fcalic\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015f, h\u0259kim-oftalmoloqlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f d\u0259rs v\u0259saitl\u0259ri, m\u0259s\u0259l\u0259n \u00abHerpetik g\u00f6z x\u0259st\u0259liyi\u00bb, \u00abA\u011f\u0131r virus konyiktivl\u0259ri\u00bb, bir s\u0131ra elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r v\u0259 iki monoqrafiya \u2013 \u00abG\u00f6z\u00fcn hidrodinamik sisteminin anatomo-fizioloji xarakteristikas\u0131\u00bb v\u0259 \u00abYa\u015fla ba\u011fl\u0131 g\u00f6z\u00fcn sinir yollar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si\u00bb monoqrafiyalar\u0131 m\u0259hz bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur.<br>Bundan ba\u015fqa, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva fundamental \u00abTerapevtik oftalmologiya\u00bb kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biri olmaqla b\u0259rab\u0259r h\u0259m d\u0259 o, \u00ab\u0130ridodiaqnostikan\u0131n \u0259saslar\u0131\u00bb kimi nadir elmi \u0259s\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biridir.<br>G\u00f6rk\u0259mli alim,t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 v\u0259 afolmoloq Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n bir s\u0131ra elmi i\u015fl\u0259ri g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131nda b\u0259dxass\u0259li \u015fi\u015fl\u0259rin diaqnostikas\u0131na v\u0259 m\u00fcalic\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. Z.\u018f.\u018fliyevan\u0131n \u00abG\u00f6z sulanmas\u0131n\u0131n fiziologiyas\u0131\u00bb, \u00abG\u00f6z sulanmas\u0131n\u0131n m\u00fcasir c\u0259rrahiy\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 m\u00fcalic\u0259si\u00bb monoqrafiyalar\u0131 bu sah\u0259d\u0259 qaz\u0131n\u0131lm\u015f u\u011furlara h\u0259sr edilmi\u015f \u00e7ox qiym\u0259tli v\u0259sait hesab edilir.<br>B\u00fct\u00fcn b\u00fcnlarla yana\u015f\u0131 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva x\u0259st\u0259liyin diaqnostikas\u0131n\u0131n yeni istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 (g\u00f6z\u00fcn \u0259lvan t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fikliyi, iridodiaqnostikan\u0131) ilk d\u0259f\u0259 t\u0259dqiq ed\u0259n aliml\u0259rd\u0259ndir v\u0259 bu m\u00f6vzuya bir s\u0131ra elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llififdir.<br>G\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 h\u0259kim Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyev 1960-c\u0131 ild\u0259n 1967-ci il\u0259d\u0259k Oftalmologiya \u0130nstitutunda b\u00f6y\u00fck elmi i\u015f\u00e7i v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, oftalmologiya sah\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck \u00fc\u011f\u00fcrlara g\u00f6r\u0259 is\u0259 1963-c\u00fc ild\u0259 SSR\u0130 Ali Attestasiya Komissiyas\u0131 ona \u00abOftalmologiya\u00bb ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 b\u00f6y\u00fck elmi i\u015f\u00e7i ad\u0131 vermi\u015fdir.<br>H\u0259min elmi i\u015fl\u0259rin t\u0259tbiqi bir s\u0131ra x\u0259st\u0259likl\u0259rin differensial diaqnostikas\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, onlar\u0131n m\u00fcalic\u0259vi \u0259h\u0259miyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ltmi\u015fdir. Z.\u018f.\u018fliyeva h\u0259m d\u0259 g\u00f6z\u00fcn z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259sinin profilaktikas\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259si imkanlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. Bir s\u0131ra elmi i\u015fl\u0259rind\u0259 o, g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259ndikd\u0259 m\u00f6vcud olan c\u0259rrahiy\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 \u00fcsullar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, h\u0259min \u00fcsullar\u0131n t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra faydal\u0131 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r.<br>Fasil\u0259siz v\u0259 intensiv olaraq i\u015fl\u0259y\u0259n g\u00f6rk\u0259mli alimin bir s\u0131ra elmi i\u015fl\u0259ri g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131nda b\u0259dxass\u0259li \u015fi\u015fl\u0259rin diaqnostikas\u0131na v\u0259 m\u00fcalic\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015fdur. Z.\u018f.\u018fliyevan\u0131n \u00abG\u00f6z sulanmas\u0131n\u0131n fiziologiyas\u0131\u00bb, \u00abG\u00f6z sulanmas\u0131n\u0131n m\u00fcasir c\u0259rrahiy\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 m\u00fcalic\u0259si\u00bb monoqrafiyalar\u0131 haz\u0131rki vaxta kimi bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan u\u011furlu t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f \u0259n qim\u0259tl\u0259i elmi i\u015fl\u0259r\u0259 aid edilir<br>Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m x\u0259st\u0259liyin diaqnostikas\u0131n\u0131n yeni istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 (g\u00f6z\u00fcn \u0259lvan t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fikliyi, iridodiaqnostikan\u0131) ilk d\u0259f\u0259 t\u0259dqiq ed\u0259n aliml\u0259rd\u0259ndir v\u0259 bu m\u00f6vzuya bir s\u0131ra elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r h\u0259sr etmi\u015fdir. O, \u00ab\u0130ridodiaqnostikan\u0131n \u0259saslar\u0131\u00bb kimi nadir elmi \u0259s\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biridir. H\u0259min kitab bu g\u00fcn d\u0259 h\u0259kiml\u0259rin i\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 \u0259v\u0259zolunmaz elmi v\u0259sait kim istafad\u0259 edilir.<br>G\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq, q\u0259lbi nurla dolu olan v\u0259 g\u00f6zl\u0259r\u0259 nur b\u0259x\u015f ed\u0259n, g\u00f6z\u0259l v\u0259 mehriban ana, qay\u011f\u0131ke\u015f insan Z\u0259rif\u0259 \u018fziz q\u0131z\u0131 \u018fliyevan\u0131n \u0259ziz xatir\u0259si \u0259b\u0259di olaraq q\u0259lbl\u0259rd\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131 Slavyan Universiteti                                                                                   Cahangirova S\u0259ad\u0259t Babaxan q\u0131z\u0131  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l m\u0259kanlar\u0131ndan biri olan Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 \u015e\u0259rur rayonunun \u015eahtaxt\u0131 k\u0259ndind\u0259 1923-c\u00fc il aprelin 28-d\u0259 anadan<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2484,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq - Cari.az<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cari.az\/?p=2483\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq - Cari.az\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l m\u0259kanlar\u0131ndan biri olan Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 \u015e\u0259rur rayonunun \u015eahtaxt\u0131 k\u0259ndind\u0259 1923-c\u00fc il aprelin 28-d\u0259 anadan\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cari.az\/?p=2483\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Cari.az\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-04-25T14:33:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-04-25T14:33:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"650\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"381\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Cari.az\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Cari.az\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483\",\"url\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483\",\"name\":\"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq - Cari.az\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg\",\"datePublished\":\"2023-04-25T14:33:05+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T14:33:07+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cari.az\/?p=2483\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg\",\"width\":650,\"height\":381},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=2483#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cari.az\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cari.az\/\",\"name\":\"Cari.az\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cari.az\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f\",\"name\":\"Cari.az\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Cari.az\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/cari.az\"],\"url\":\"https:\/\/cari.az\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq - Cari.az","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cari.az\/?p=2483","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq - Cari.az","og_description":"Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l m\u0259kanlar\u0131ndan biri olan Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 \u015e\u0259rur rayonunun \u015eahtaxt\u0131 k\u0259ndind\u0259 1923-c\u00fc il aprelin 28-d\u0259 anadan","og_url":"https:\/\/cari.az\/?p=2483","og_site_name":"Cari.az","article_published_time":"2023-04-25T14:33:05+00:00","article_modified_time":"2023-04-25T14:33:07+00:00","og_image":[{"width":650,"height":381,"url":"http:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Cari.az","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Cari.az","Est. reading time":"7 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cari.az\/?p=2483","url":"https:\/\/cari.az\/?p=2483","name":"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq - Cari.az","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cari.az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/cari.az\/?p=2483#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/cari.az\/?p=2483#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg","datePublished":"2023-04-25T14:33:05+00:00","dateModified":"2023-04-25T14:33:07+00:00","author":{"@id":"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cari.az\/?p=2483#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cari.az\/?p=2483"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/cari.az\/?p=2483#primaryimage","url":"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/30874845_2165578660135879_1951481117_n-650x381-1.jpg","width":650,"height":381},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cari.az\/?p=2483#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cari.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Diaqnostika v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim v\u0259 oftalmoloq"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cari.az\/#website","url":"https:\/\/cari.az\/","name":"Cari.az","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cari.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f","name":"Cari.az","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g","caption":"Cari.az"},"sameAs":["http:\/\/cari.az"],"url":"https:\/\/cari.az\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2483"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2483"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2485,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2483\/revisions\/2485"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}