{"id":7555,"date":"2026-04-09T23:39:04","date_gmt":"2026-04-09T19:39:04","guid":{"rendered":"https:\/\/cari.az\/?p=7555"},"modified":"2026-04-09T23:39:06","modified_gmt":"2026-04-09T19:39:06","slug":"dia-t%c9%99l%c9%99b%c9%99si-tamara-xanm%c9%99mm%c9%99dovanin-baxisinda-iranin-regiondaki-gucu-proksil%c9%99r-enerji-v%c9%99-cin-rusiya-%c9%99m%c9%99kdasligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cari.az\/?p=7555","title":{"rendered":"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0130ran\u0131n \u0259sas g\u00fcc m\u0259nb\u0259l\u0259ri dedikd\u0259 onun enerji sektoru, proksi qruplar\u0131, Rusiya v\u0259 \u00c7inl\u0259 olan \u0259laq\u0259l\u0259r, SEPAH-\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti&nbsp; daxildir.<\/p>\n\n\n\n<p>1)Bildiyimiz kimi regionda \u0130ran\u0131n \u0259sas g\u00fcc m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n birisi onun proksi qrupla\u015fmalar\u0131d\u0131r. Baxmayaraq ki, \u0130ran r\u0259hb\u0259rliyi (m\u0259s\u0259l\u0259n, Ali dini lider) d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 bildirib ki: \u201c\u0130ran\u0131n proksi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri yoxdur\u201d. \u0130ran niy\u0259&nbsp; bunu q\u0259bul etm\u0259m\u0259yinin s\u0259b\u0259biis\u0259; beyn\u0259lxalq t\u0259zyiq v\u0259 sanksiyalardan qa\u00e7maq, birba\u015fa m\u00fcharib\u0259 m\u0259suliyy\u0259tini \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259m\u0259k, \u201cplausible deniability\u201d (inkar ed\u0259 bilm\u0259 imkan\u0131) saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.\u0130srail\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t&nbsp; a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimidir;<\/p>\n\n\n\n<p>1979-cu ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u0130ran \u0130slam \u0130nqilab\u0131ndan sonra \u0130ran \u00f6z ideologiyas\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn terror proksi qruplar\u0131 yaratmaq, maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 silahland\u0131rmaq \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, h\u0259min radikal ideologiyan\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. \u0130ran\u0131n v\u0259 onun proksi qruplar\u0131n\u0131n ideologiyas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u00fctunlar\u0131ndan biri \u0130srail D\u00f6vl\u0259ti-nin z\u0259ifl\u0259dilm\u0259si v\u0259 m\u0259hv edilm\u0259sidir. \u0130ran\u0131n ad\u0131ndan f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n qruplar tez-tez AB\u015e q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irib v\u0259 ekspertl\u0259r bildirir ki, \u0130ran regionda hegemonluq qurmaq v\u0259 Q\u0259rb g\u00fccl\u0259rini b\u00f6lg\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xarmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6z t\u0259r\u0259fda\u015f \u015f\u0259b\u0259k\u0259sini daha da g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259yir. Son ill\u0259rd\u0259 \u0130ran bu q\u00fcvv\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 art\u0131raraq ortaq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 daha vahid \u201cm\u00fcqavim\u0259t oxu\u201d yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.Yaln\u0131z proksil\u0259rl\u0259 ir\u0259li getm\u0259k v\u0259 AB\u015e,\u0130srail kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>2)Dig\u0259r \u0259sas amil; \u0130ran\u0131n enerji sektoru, iqtisadiyyat\u0131n g\u0259lirl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259n \u00e7ox diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olan sah\u0259sidir. \u0130slam inqilab\u0131ndan sonra \u0130ran\u0131n enerji sektoru \u0259sas\u0259n k\u00f6hn\u0259lmi\u015f texnologiya v\u0259 avadanl\u0131qlar s\u0259b\u0259bind\u0259n t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011fram\u0131\u015fd\u0131r. Neft hasilat\u0131 1974-c\u00fc ild\u0259, \u015fah hakimiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259, g\u00fcnd\u0259 6 milyon barrel (mbd) oldu\u011fu halda, 1979-cu il inqilab\u0131ndan sonra t\u0259xmin\u0259n 3.8 mbd s\u0259viyy\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu miqdar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 2.4 mbd hiss\u0259si ixrac olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran\u0131n t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f neft ehtiyatlar\u0131 t\u0259xmin\u0259n 138 milyard barrel t\u0259\u015fkil edir ki, bu da d\u00fcnya ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 10 faizin\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. T\u0259bii qaz ehtiyatlar\u0131 is\u0259 daha da diqq\u0259t\u0259layiqdir\u2014t\u0259xmin\u0259n 940 trilyon kub fut olub, yaln\u0131z Rusiyadan sonra ikinci yerd\u0259dir. 1990-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131nda \u0130ran r\u0259hb\u0259rliyi etiraf etmi\u015fdir ki, neft sektorundak\u0131 t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 yet\u0259rinc\u0259 istifad\u0259 olunmayan qaz sektorunu inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn iri beyn\u0259lxalq enerji \u015firk\u0259tl\u0259rinin xarici investisiyas\u0131 z\u0259ruridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Enerji sektorunun inki\u015faf\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0130ran \u00f6z ideoloji yana\u015fmalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r uy\u011funla\u015fd\u0131raraq \u0259h\u0259miyy\u0259tli xarici investisiyalar\u0131 c\u0259lb etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. 1995-ci ild\u0259 \u0130ran ilk d\u0259f\u0259 olaraq quruda v\u0259 d\u0259nizd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcxt\u0259lif neft v\u0259 qaz yataqlar\u0131n\u0131 \u201cbuy-back\u201d (geri sat\u0131nalma) modeli \u0259sas\u0131nda xarici investorlara t\u0259klif etmi\u015fdir. Bu model\u0259 \u0259sas\u0259n, investor \u015firk\u0259tl\u0259r b\u00fct\u00fcn inki\u015faf x\u0259rcl\u0259rini qar\u015f\u0131lay\u0131r v\u0259 layih\u0259 m\u0259hsuldar olduqdan sonra h\u0259min sah\u0259nin g\u0259lirl\u0259rind\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n sabit g\u0259lirlilik faizi il\u0259 geri \u00f6d\u0259ni\u015f al\u0131rlar. Bu mexanizm \u0130ran r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 xarici investisiyaya icaz\u0259 ver\u0259rk\u0259n milli suverenliyin pozulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etm\u0259y\u0259 imkan vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1996-c\u0131 ild\u0259 AB\u015e Konqresinin q\u0259bul etdiyi \u201c\u0130ran-Liviya Sanksiyalar\u0131 Akt\u0131\u201dna baxmayaraq, \u0130ran\u0131n bu t\u0259klifi xarici investorlar\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb etmi\u015fdir. H\u0259min qanun 2001-ci ild\u0259 daha 5 il uzad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u0130ran\u0131n enerji sektoruna investisiya yat\u0131ran xarici \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 sanksiyalar t\u0259tbiq etm\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015fdur. Lakin Klinton v\u0259 Bu\u015f administrasiyalar\u0131 bu \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 real sanksiyalar t\u0259tbiq etm\u0259mi\u015f, bu da b\u0259zi xarici \u015firk\u0259tl\u0259rin AB\u015e qanunlar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini azaltmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1997-ci ild\u0259n etibar\u0259n, \u201cbuy-back\u201d plan\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ilk xarici investisiyalar ba\u015flad\u0131qdan sonra, xarici \u015firk\u0259tl\u0259r \u0130ran\u0131n t\u0259xmin\u0259n ondan \u00e7ox neft v\u0259 qaz yata\u011f\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn az\u0131 15 milyard dollar investisiya qoyma\u011fa raz\u0131l\u0131q vermi\u015fl\u0259r. \u0130lk investisiyalar art\u0131q hasilata ba\u015flam\u0131\u015f, daha sonrak\u0131 layih\u0259l\u0259r is\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 istehsala ba\u015flamas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. \u0130ran bu investisiyalar say\u0259sind\u0259 neft hasilat\u0131n\u0131 2009-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcnd\u0259 5 milyon barrel\u0259, 2024-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r is\u0259 7 milyon barrel\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeni investisiyalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 hasil olunan t\u0259bii qaz\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si daxili bazar \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 ya neft hasilat\u0131n\u0131 art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 yataqlara yenid\u0259n vurulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunur. Bununla yana\u015f\u0131, \u0130ran T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 birg\u0259 boru k\u0259m\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 qaz ixrac edir. \u0130ran b\u00f6y\u00fck qaz ixracat\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259yir v\u0259 son ill\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 \u00c7in v\u0259 Hindistanla uzunm\u00fcdd\u0259tli (25 illik) m\u00fcqavil\u0259l\u0259r imzalam\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda, \u0130ran Hindistan v\u0259 Pakistan il\u0259 \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259ni birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k qaz k\u0259m\u0259rinin tikintisi \u00fczr\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131r. AB\u015e-\u0131n Bu\u015f administrasiyas\u0131 is\u0259 bu layih\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etmi\u015f v\u0259 \u0130ran\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n enerji mar\u015frutlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaq siyas\u0259tini davam etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 indiki d\u00f6vrd\u0259 ged\u0259n m\u00fcharib\u0259 d\u0259 Xarq adas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini anlama\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. Bir m\u00fcdd\u0259tdir ki, AB\u015e q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin n\u0259 vaxtsa Xarq adas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 c\u0259hd edib-etm\u0259y\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131r. Adan\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si t\u0259kc\u0259 \u0130ran\u0131n neft ixrac\u0131n\u0131 dayand\u0131rmaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259z, h\u0259m d\u0259 materik\u0259 qar\u015f\u0131 h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn platforma rolunu oynaya bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Pentaqon r\u0259smil\u0259ri \u0130rana quru q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259trafl\u0131 haz\u0131rl\u0131qlar g\u00f6r\u00fcbl\u0259r. H\u0259m Pentaqon, h\u0259m d\u0259 A\u011f Ev konkret qo\u015fun yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 ya m\u00fcmk\u00fcn planlar bar\u0259d\u0259 \u015f\u0259rh verm\u0259kd\u0259n imtina ets\u0259 d\u0259, bel\u0259 bir variant\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011funu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 vur\u011fulay\u0131b. \u0130slam \u0130nqilab\u0131 Ke\u015fik\u00e7il\u0259ri Korpusu \u00fc\u00e7\u00fcn adan\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si faktiki olaraq onun iqtisadi \u201ch\u0259yat damar\u0131n\u0131\u201d k\u0259sm\u0259k dem\u0259k olard\u0131 v\u0259 bu da onun m\u00fcharib\u0259 aparmaq imkanlar\u0131na ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.AB\u015e-\u0131n adan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u0259m\u0259liyyat\u0131 nisb\u0259t\u0259n ki\u00e7ik miqyasl\u0131 olsa da, \u00e7\u0259tin olard\u0131. AB\u015e desant q\u00fcvv\u0259l\u0259ri ya d\u0259niz vasit\u0259sil\u0259, ya da hava-desant \u0259m\u0259liyyat\u0131 il\u0259 xeyli m\u0259saf\u0259 q\u0259t etm\u0259li olard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>3) Eyni zamanda SEPAH-\u0131n da rolunu qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi. SEPAH regionda \u0130ran\u0131n k\u0259\u015ffiyyat \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 farslardan ibar\u0259t olan bu qrupla\u015fman\u0131 AB\u015e v\u0259 B\u0259hreyn r\u0259smi terror t\u0259\u015fkilat\u0131 kimi tan\u0131y\u0131r. 1979-cu ild\u0259ki \u0130ran \u0130slam \u0130nqilab\u0131ndan q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t sonra yeni rejim xarici d\u0259st\u0259kli h\u0259r hans\u0131 \u00e7evrili\u015fin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u2013 m\u0259s\u0259l\u0259n, CIA-n\u0131n 1953-c\u00fc ild\u0259 milliyy\u0259t\u00e7i ba\u015f nazir M\u0259h\u0259mm\u0259d M\u00fcs\u0259ddiq-i devirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irdiyi kimi \u2013 \u201c\u0130nqilab Ke\u015fik\u00e7il\u0259ri\u201d , yaxud sad\u0259c\u0259 Pasdaran<\/p>\n\n\n\n<p>improviz\u0259 edilmi\u015f bir milis q\u00fcvv\u0259si da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Pasdaran \u00f6lk\u0259nin yeni r\u0259hb\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u00f6vl\u0259ti idar\u0259 etm\u0259kd\u0259 v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin islam \u0259xlaq kodeksini t\u0259tbiq etm\u0259kd\u0259 d\u0259 k\u00f6m\u0259k edirdi. Yaln\u0131z 1980-ci ild\u0259 \u0130raq \u0130ran\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra t\u0259\u015fkilat daha geni\u015f rol alaraq \u0259n\u0259n\u0259vi h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00e7evrildi; eyni zamanda, \u00f6z m\u00fcst\u0259qil nazirliyin\u0259 tabe olan Pasdaran f\u0259aliyy\u0259t dair\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faraq k\u0259\u015ffiyyat toplama (h\u0259m daxild\u0259, h\u0259m d\u0259 xaricd\u0259) v\u0259 gizli \u0259m\u0259liyyatlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u00f6b\u0259l\u0259r yaratd\u0131. Bu \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rin adlar\u0131 v\u0259 funksiyalar\u0131 tam m\u0259lum deyil. Lakin bel\u0259 qruplardan biri Q\u00fcds (Yerus\u0259lim) Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri kimi tan\u0131n\u0131r. O, MOIS kimi gizli \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131na, el\u0259c\u0259 d\u0259 islam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 xarici yar\u0131mh\u0259rbi qruplar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na v\u0259 t\u0259\u015fkilin\u0259 cavabdehdir; bu qruplara, guya, Livandak\u0131 \u015fi\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131 Hizbullah da daxildir. 1990-c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131nda Pasdaran il\u0259 \u0259laq\u0259li bir t\u0259\u015fkilat\u0131n agentl\u0259ri Q\u0259rbi Avropada iranl\u0131 dissidentl\u0259rin q\u0259tlin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259bs olunmu\u015f v\u0259 m\u0259hkum edilmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>4)Rusiya v\u0259&nbsp; \u00c7in kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r is\u0259 \u0130ran\u0131n \u0259sas m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri say\u0131l\u0131r. \u015eahed\u201d dronlar\u0131 \u2013 Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n simvoludur. \u0130randan Rusiyaya ixrac edil\u0259n v\u0259 daha sonra lisenziya \u0259sas\u0131nda yerli \u015f\u0259kild\u0259 istehsal olunan bu kamikadze dronlar Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n naviqasiya v\u0259 radioelektron m\u00fcbariz\u0259 texnologiyalar\u0131 il\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Rusiya \u0130ran-a Shahed dronlar\u0131-n\u0131 t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hiss\u0259l\u0259r t\u0259qdim edir, onlara daha yax\u015f\u0131 rabit\u0259, naviqasiya v\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259m\u0259 imkanlar\u0131 qazand\u0131r\u0131r. Shahed dronlar\u0131 \u0130randa istehsal olunur, lakin ruslar\u0131n da \u00f6z \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 istehsal edil\u0259n versiyalar\u0131 m\u00f6vcuddur. Rusiya h\u0259m\u00e7inin bu silahlar\u0131n Rusiya-Ukrayna m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 istifad\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259sini payla\u015f\u0131r v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 dronlarla h\u00fccumlar\u0131n nec\u0259 daha effektiv h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 dair m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verir. Bu texnologiyalar AB\u015e v\u0259 \u0130srail t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u015flad\u0131lan m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u0130ran\u0131n istifad\u0259 etdiyi b\u0259zi raketl\u0259rd\u0259 t\u0259tbiq olunan sisteml\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259yir.Eyni zamanda Rusiya \u0130ranla k\u0259\u015ffiyyat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 geni\u015fl\u0259ndir\u0259r\u0259k, Tehran\u0131n regionda AB\u015e q\u00fcvv\u0259l\u0259rini h\u0259d\u0259f almas\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 peyk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri v\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilmi\u015f dron texnologiyas\u0131 t\u0259qdim edir. \u00c7in il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda strateji ittifaq son iyirmi ild\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir; bu inki\u015faf ortaq geosiyasi maraqlar, iqtisadi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q v\u0259 AB\u015e-\u0131n Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki dominantl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fcmumi narahatl\u0131qlardan t\u0259sirl\u0259nmi\u015fdir. H\u0259r iki \u00f6lk\u0259 bu m\u00fcnasib\u0259ti yaln\u0131z ikit\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si kimi deyil, h\u0259m d\u0259 regional v\u0259 qlobal g\u00fcc balans\u0131n\u0131 yenid\u0259n formala\u015fd\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f daha geni\u015f t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn ayr\u0131lmaz hiss\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirir. 2021-ci ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201c25 illik \u00c7in\u2013\u0130ran H\u0259rt\u0259r\u0259fli Strateji T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q sazi\u015fi\u201d bu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qda m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259 olmu\u015fdur; bu sazi\u015f enerji, infrastruktur, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 texnoloji inki\u015faf sah\u0259l\u0259rind\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir. Sazi\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00c7inin \u0130ran iqtisadiyyat\u0131na \u0259h\u0259miyy\u0259tli investisiyalar qoyaca\u011f\u0131 v\u0259 telekommunikasiya, n\u0259qliyyat infrastrukturu v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 texnologiyalar\u0131 kimi strateji sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndiril\u0259c\u0259yi g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ran\u0131n \u0259sas g\u00fcc m\u0259nb\u0259l\u0259ri dedikd\u0259 onun enerji sektoru, proksi qruplar\u0131, Rusiya v\u0259 \u00c7inl\u0259 olan \u0259laq\u0259l\u0259r, SEPAH-\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti&nbsp; daxildir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7556,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d - Cari.az<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cari.az\/?p=7555\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d - Cari.az\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130ran\u0131n \u0259sas g\u00fcc m\u0259nb\u0259l\u0259ri dedikd\u0259 onun enerji sektoru, proksi qruplar\u0131, Rusiya v\u0259 \u00c7inl\u0259 olan \u0259laq\u0259l\u0259r, SEPAH-\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti&nbsp; daxildir.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cari.az\/?p=7555\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Cari.az\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-04-09T19:39:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-09T19:39:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Cari.az\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Cari.az\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555\",\"url\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555\",\"name\":\"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d - Cari.az\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg\",\"datePublished\":\"2026-04-09T19:39:04+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-09T19:39:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cari.az\/?p=7555\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg\",\"width\":1536,\"height\":1024},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/?p=7555#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cari.az\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cari.az\/\",\"name\":\"Cari.az\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cari.az\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f\",\"name\":\"Cari.az\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Cari.az\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/cari.az\"],\"url\":\"https:\/\/cari.az\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d - Cari.az","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cari.az\/?p=7555","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d - Cari.az","og_description":"\u0130ran\u0131n \u0259sas g\u00fcc m\u0259nb\u0259l\u0259ri dedikd\u0259 onun enerji sektoru, proksi qruplar\u0131, Rusiya v\u0259 \u00c7inl\u0259 olan \u0259laq\u0259l\u0259r, SEPAH-\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti&nbsp; daxildir.","og_url":"https:\/\/cari.az\/?p=7555","og_site_name":"Cari.az","article_published_time":"2026-04-09T19:39:04+00:00","article_modified_time":"2026-04-09T19:39:06+00:00","og_image":[{"width":1536,"height":1024,"url":"http:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Cari.az","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Cari.az","Est. reading time":"7 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cari.az\/?p=7555","url":"https:\/\/cari.az\/?p=7555","name":"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d - Cari.az","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cari.az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/cari.az\/?p=7555#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/cari.az\/?p=7555#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg","datePublished":"2026-04-09T19:39:04+00:00","dateModified":"2026-04-09T19:39:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cari.az\/?p=7555#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cari.az\/?p=7555"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/cari.az\/?p=7555#primaryimage","url":"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg","contentUrl":"https:\/\/cari.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/123.jpg","width":1536,"height":1024},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cari.az\/?p=7555#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cari.az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"D\u0130A t\u0259l\u0259b\u0259si Tamara Xanm\u0259mm\u0259dovan\u0131n bax\u0131\u015f\u0131nda: \u201c\u0130ran\u0131n regiondak\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2013 proksil\u0259r, enerji v\u0259 \u00c7in-Rusiya \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cari.az\/#website","url":"https:\/\/cari.az\/","name":"Cari.az","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cari.az\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/e62b6d8f24db7344f8b69bb0282c707f","name":"Cari.az","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/cari.az\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/492c8073cb40378886b9f79931f7d2ff?s=96&d=mm&r=g","caption":"Cari.az"},"sameAs":["http:\/\/cari.az"],"url":"https:\/\/cari.az\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7555"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7555"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7557,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7555\/revisions\/7557"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7556"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cari.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}