Cari.az 
Bu gün Azərbaycanın öz ərazisindəki bütün tarixi-dini abidələrə — istər Alban, istər İslam irsi olsun — sahib çıxması bəzi Qərb dairələrində qərəzli qarşılanır. Lakin eyni subyektlər Ermənistan ərazisində yüzlərlə Azərbaycan-müsəlman mədəniyyəti abidəsinin, məscidlərin, tarixi qəbiristanlıqların və yaşayış yerlərinin yerlə-yeksan edilməsinə illərlə göz yumublar.
Tarixi və dini abidələrə münasibətdə ikili standartların tətbiq olunması yolverilməzdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda Alban irsi ilə yanaşı, İslam dini və Azərbaycan xalqının digər tarixi-mədəni irsinə aid abidələrin də qorunması və araşdırılması eyni prinsip əsasında aparılmalıdır.
Eyni zamanda, Ermənistan ərazisində tarixən mövcud olmuş Azərbaycan-müsəlman irsinin — məscidlərin, qəbiristanlıqların, yaşayış məskənlərinin və digər mədəniyyət nümunələrinin vəziyyəti də beynəlxalq irsin qorunması prinsipləri çərçivəsində araşdırılmalı və sənədləşdirilməlidir.
Mədəni irsin qorunması haqqında 1954-cü il Haaqa Konvensiyası dövlətlərin üzərinə mədəni sərvətlərin qorunması ilə bağlı öhdəliklər qoyur. Azərbaycan dövləti də məhz bu prinsipə əsaslanaraq, abidələri siyasi manipulyasiya alətindən çıxararaq onların həqiqi tarixi kimliyini bərpa etmək xəttini yürüdür.
Mədəni irsin qorunması məsələsində əsas meyar siyasi yanaşma deyil, tarixi sənədlər, elmi araşdırmalar və beynəlxalq hüququn müəyyən etdiyi prinsiplər olmalıdır.
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan bərpa və tədqiqat işləri tarixi irsin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu prosesdə yerli və beynəlxalq mütəxəssislərin, tarixçilərin, arxeoloqların, memarların və epiqrafika üzrə alimlərin iştirakı tarixi faktların daha geniş elmi müstəvidə araşdırılmasına imkan yarada bilər.
Mədəniyyət abidələri siyasi iddialar üçün vasitə deyil, regionun tarixi yaddaşıdır. Tarixi abidələr siyasi mübahisələrin deyil, xalqların və bütövlükdə regionun yaddaşının bir hissəsidir. Buna görə də məqsəd hər hansı irsi mənimsəmək deyil, onun tarixini sənədlər, maddi sübutlar və elmi tədqiqatlar əsasında mümkün qədər obyektiv şəkildə ortaya qoymaq olmalıdır.
İşğaldan azad edilmiş torpaqlarda aparılan obyektiv elmi-tədqiqat işləri, yerli və beynəlxalq mütəxəssislərin cəlb edilməsi ilə Qafqaz Albaniyası irsinin həqiqi mənzərəsinin daha dolğun şəkildə ortaya çıxarılması mümkündür. Bu, yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın dürüst tarixi üçün vacibdir.
Tarixi həqiqətin bərpası zaman və elmi yanaşma tələb edir. Bu istiqamətdə atılan hər bir addım yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın tarixi yaddaşının daha dolğun öyrənilməsinə xidmət edə bilər.
Aynur Rüstəmova,
Qərbi Azərbaycan İcmasının Basarkeçər Rayon Gənclər Şurasının Sədri
