Cari.az 
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri və Daşkənddə keçirdiyi görüşlər iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin son illərdə qazandığı strateji mahiyyəti bir daha nümayiş etdirdi. Prezidentin mətbuata bəyanatında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin yalnız siyasi və diplomatik münasibətlər çərçivəsində deyil, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, investisiya və humanitar sahələrdə də sürətlə dərinləşdiyini göstərir. Bu münasibətlərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onların təməlində tarixi-mədəni yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı siyasi etimad və uzunmüddətli strateji maraqlar dayanır.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin bugünkü səviyyəyə yüksəlməsi təsadüfi proses deyil. Son illərdə dövlət başçıları arasında formalaşmış yüksək səviyyəli siyasi dialoq ikitərəfli əlaqələrin bütün istiqamətlər üzrə inkişafına ciddi impuls verib. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsi nəticəsində siyasi münasibətlər iqtisadi və praktiki əməkdaşlıqla tamamlanıb. Bunun nəticəsində iki ölkə arasında əlaqələr artıq ayrı-ayrı layihələrdən ibarət deyil, çoxşaxəli və uzunmüddətli əməkdaşlıq modelinə çevrilir.
Bu baxımdan iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi, sənaye müəssisələrinin yaradılması və biznes strukturları arasında birbaşa əlaqələrin gücləndirilməsi münasibətlərin real iqtisadi məzmununu formalaşdırır. Azərbaycan bank sektorunun Özbəkistan bazarında fəaliyyət göstərməsi, SOCAR-ın Özbəkistanda enerji sektorunda iştirakının genişlənməsi iki ölkənin iqtisadi potensiallarının bir-birini tamamladığını göstərən mühüm nümunələrdir. Ticarət dövriyyəsinin yaxın perspektivdə 1 milyard dollara çatdırılması ilə bağlı hədəf isə münasibətlərin iqtisadi miqyasının daha da böyüdüləcəyindən xəbər verir.
Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi inkişaf modellərində müəyyən paralellərin olması da əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır. Hər iki dövlət qeyri-neft sektorunun inkişafına, sənayeləşməyə, yeni investisiyaların cəlb edilməsinə, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsinə və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Bu baxımdan iki ölkənin potensiallarının birləşdirilməsi həm Azərbaycan, həm də Özbəkistan üçün yeni bazarlara çıxış, birgə istehsal və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm üstünlüklər yaradır.
Münasibətlərin strateji əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında yaranan yeni geoiqtisadi bağlantılardır. Azərbaycan Cənubi Qafqazın mühüm nəqliyyat və enerji qovşağı kimi Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin inkişafında xüsusi rol oynayır. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşən, böyük iqtisadi və demoqrafik potensiala malik dövlət kimi regionun əsas aktorlarından biridir. Bu iki geosiyasi və geoiqtisadi imkanın birləşməsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında daha sıx əlaqələrin formalaşmasına şərait yaradır.
Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Asiya ölkələrinin Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsi, Xəzər dənizindən keçən nəqliyyat marşrutlarının inkişaf etdirilməsi və Azərbaycanın logistika imkanlarının artırılması regionda yeni iqtisadi reallıq formalaşdırır. Özbəkistan üçün Azərbaycan Avropa istiqamətində mühüm nəqliyyat bağlantısı, Azərbaycan üçün isə Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın böyük bazarlarına çıxış baxımından strateji tərəfdaşdır. Bu qarşılıqlı maraq gələcəkdə nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə imkan verəcək.
Azərbaycan-Özbəkistan siyasi münasibətləri iqtisadiyyat, investisiya, sənaye, nəqliyyat, logistika, enerji, kənd təsərrüfatı, humanitar sahələrdə genişmiqyaslı əməkdaşlıq tədbirləri ilə daha da zənginləşməkdədir. Tərəflər arasında iqtisadi bağlantıları təşviq edən, biznes təşəbbüslərini dəstəkləyən maliyyə platforması olan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti sərmayə layihələrinin icrasında dayanıqlı institut kimi çıxış edir, Hökumətlərarası Komissiya iqtisadi, ticari, investisiya və digər sahələrdə əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır.
İndiyə qədər Komissiyanın 15 iclası keçirilib ki, bu təsisat qeyd edilən sahədə əməkdaşlığın irəliyə doğru aparılmasında institusional və əlaqələndirici fəaliyyəti ilə töhfə verir. Bu ardıcıl fəaliyyətin nəticəsidir ki, Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi durmadan hər il yüksəlir, 2025-ci ildə əmtəə mübadiləsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artıb və 795 milyon dollar təşkil edib. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında ticarət dövriyyəsi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 33 faiz artaraq 144 milyon dollara çatıb. Bu rəqəmlər çox yüksək göstəricidir və iqtisadi dövriyyələri daha da artırmağa güclü stimul verir.
İki ölkə arasında tranzit daşımalarında müşahidə olunan artımlar da iqtisadi mübadilələrin həcmini artırır. 2025-ci ildə daşımaların həcminin 6,7 faiz artaraq 1,4 milyon tona çatması, bu ilin yanvar-iyun aylarında isə 12,2 faizlik artımla 675 min ton daşınma göstəricisinin qeydə alınması Azərbaycanın Cənubi Qafqazda, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyada mühüm coğrafi mövqeyini, Orta Dəhlizdə strateji yerini əks etdirir, Şərqlə Qərbi birləşdirən kommunikasiya qovşağına çevrildiyini göstərir.
Yaxın vaxtlarda gerçəkləşəcək Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP-lə inteqrasiyası isə bütün region üçün yeni iqtisadi və tranzit imkanları yaradacaq. Həmin layihələr Türk dünyasının vahidliyi üçün də önəm daşıyır, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində sıx əməkdaşlıq edən ölkələr, o cümlədən Azərbaycan və Özbəkistanın qardaş dövlətlərlə birgə enerji-nəqliyyat bağlantılarını gücləndirəcək, bölgədə yeni inteqrasiya formatı quracaq.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında kapital qoyuluşları da intensiv xarakter almağa başlayıb, xüsusilə də üç il əvvəl 500 milyon dollar məbləğində ümumi kapitalla təsis edilən Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti birgə sərmayə qoyuluşlarının təşviqində aparıcı institut kimi çıxış edir, habelə ölkəmizdə fəaliyyət göstərən 130-dan çox özbək kommersiya təşkilatı iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarında perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verir.
Müşfiq Səfərov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Beyləqan rayon təşkilatının sədri
